o:39025 Razvoj metodologije za zelenu ekstrakciju bioaktivnih komponenata iz prirodnih proizvoda primenom prirodnih eutektičkih smeša doktorska disertacija Development of methodology for green extraction of bioactive components from natural products using natural eutectic solvents : doctoral dissertation sr Predmet istraživanja ove doktorske disertacije jeste razvoj ekološki prihvatljive analitičke metodologije za analizu bioaktivnih komponenata iz prirodnih proizvoda. Ova metodologija ima za cilj sistematsku evaluaciju značajnog broja prirodnih eutektičkih smeša različitih fizičko–hemijskih svojstava i optimizaciju postupaka ekstrakcije, pri čemu bi predloženi postupak predstavljao zelenu alternativu konvencionalnoj metodi ekstrakcije organskim rastvaračima.Razvijene su nove i modifikovane u literaturi opisane prirodne eutektičke smeše koje su se koristile kao rastvarači za ekstrakciju fenolnih jedinjenja, kao najzastupljenijih sekundarnih metabolita u model sistemima (lekovito bilje, propolis i voće). Primenjeno je molekulsko modelovanje i hemometrijska analiza za obradu podataka u cilju odabira eutektičkih smeša sa najvećim potencijalom. Određen je sadržaj ukupnih fenola, flavonoida i antocijana i kvantifikovana su pojedinačna fenolna jedinjenja u zelenim ekstraktima i rezultati upoređena sa konvencionalnim ekstraktima. Urađeno je in vitro ispitivanje antioksidativne i antimikrobne aktivnosti ekstrakata. Procenjena je ekološka prihvatljivost metode ekstrakcije i visoko–efikasne tankoslojne hromatografije pomoću Nacionalnog indeksa uticaja metode (NEMI piktogram) i analitičke Eko–skale.Rezultati su ukazali na prednost eutektičkih smeša kao ekstrakcionog sredstva u pogledu prinosa, ekološke prihvatljivosti i ciljane ekstrakcije jedinjenja. Primena hemometrijske analize u kombinaciji sa neciljanim hemijskim profilisanjem je dala bolji uvid u uticaj strukture komponenata eutektičkih smeša na sastav ekstrakta. Molekulsko modelovanje je pružilo dublje razumevanje interakcija između eutektičkih smeša i ciljanih jedinjenja i omogućilo predviđanje efikasnosti ekstrakcije The subject of this doctoral dissertation is the development of an environmentally friendly analytical methodology for the analysis of bioactive compounds from natural products. This methodology aims to systematically evaluate a significant number of natural eutectic solvents and to optimize the extraction procedure, as a green alternative to conventional methods.New and modified natural eutectic solvents were developed and then applied as solvents for the extraction of phenolic compounds, the most abundant secondary metabolites in the studied model systems (medicinal herbs, propolis, and berries). Molecular modeling and chemometric analysis were used for data processing to select the eutectic mixtures with the highest potential. The content of total phenols, flavonoids, and anthocyanins was determined, and individual phenolic compounds were quantified in green extracts and compared with conventional ones. An in vitro study to evaluate the biological activity of the extracts was performed. The greenness assessment for the extraction method and high–performance thin–layer chromatography was evaluated using the National Environmental Methods Index (NEMI pictogram) and analytical Eco–Scale.The results indicated the advantages of eutectic mixtures as an extraction medium compared to conventional methods in terms of yield, environmental acceptability, and targeted extraction. The application of chemometric analysis in combination with non–targeted chemical profiling provided a better understanding of the influence of the structure of eutectic components on extract composition. Molecular modeling offered a deeper understanding of the interactions between eutectic mixtures and target compounds and allowed for the prediction of of extraction efficiency Hemija - Analitička hemija / Chemistry - Analytical Chemistry Datum odbrane: 07.11.2024. Prirodne eutektičke smeše, prirodni proizvodi, efikasnost ekstrakcije, fenolna jedinjenja, HPTLC, LC–MS, multivarijantna analiza, zelena hemija, molekulsko modelovanje Natural Deep Eutectic Solvents, natural products, extraction efficiency, phenolic compounds, HPTLC, LC–MS, multivariate analysis, green chemistry, molecular modeling 91552100 188941065 91552101 10370 2026-05-19T13:17:47.053Z 45 no 46 Mila, 1994- Lazović 91941129 2024 63 mentor Jelena, 1976- Trifković 10265191 2024 63 član komisije Petar, 1985- Ristivojević 55715081 2024 63 član komisije Ilija, 1985- Cvijetić 53191689 2024 63 član komisije Ivica, 1983- Dimkić 30506855 2024 136 str. 6339684 http://phaidrabg.bg.ac.rs/o:39025 no yes 12 2026-05-19T13:17:47.320Z 70 11 1066775 1066794 1066798 11 1066775 1066781 1066783 Prirodne eutektičke smeše, prirodni proizvodi, efikasnost ekstrakcije, fenolna jedinjenja, HPTLC, LC–MS, multivarijantna analiza, zelena hemija, molekulsko modelovanje Natural Deep Eutectic Solvents, natural products, extraction efficiency, phenolic compounds, HPTLC, LC–MS, multivariate analysis, green chemistry, molecular modeling. 547.9:544.015.33(043.3) 1738 11A19 2024