o:35587 VALERŠTAJNOVA TEORIJA SVETSKOG SISTEMA: PERSPEKTIVA EKONOMSKE ISTORIJE ILI POGLED U BUDUĆNOST? sr U radu se razmatra teorija svetskog kapitalističkog sistema koju je razvio Imanuel Valerštajn tokom sedamdesetih godina XX veka, a u čijoj je osnovi bio pokušaj alternativnog objašnjenja dinamike istorijskog ekonomskog razvoja, u odnosu na dominantan pristup prema kome je model industrijalizacije Zapada i kapitalističkog razvoja predstavljen kao univerzalan i nereverzibilan proces. Valerštajn je ponudio objašnjenje međuzavisnosti prostora, vremena i faktora razvoja kao osnovnih elemenata za objašnjenje odnosa zavisnosti između razvijenih i nerazvijenih u svetskom sistemu, baziranog na hijerarhiji i hegemoniji centra u odnosu na periferiju i poluperiferiju, ali i objašnjenje u promeni položaja pojedinih zemalja i regiona unutar svetskog sistema. Valerštajnova teorija nudi objašnjenje zašto su pojedine zemlje i regioni razvijeni, dok ostale karakteriše nerazvijena privreda, koja je uloga ekonomije, a koja politike u tome i može li se to promeniti ako se u obzir uzme učvršćivanje odnosa zavisnosti kao ključnog strukturirajućeg faktora nerazvijenih privreda. Valerštajnov pristup prema kome se kao jedinica analize mora javiti svetski sistem, a ne pojedinačne države, dobiće u narednim decenijama u kojima dolazi do intenziviranja procesa globalizacije posebno na značaju, a time i na potvrdi. U radu će se navedene najvažnije karike Valerštajnove teorije razmotriti sa aspekta ne samo objašnjenja etapa razvoja u ekonomskoj istoriji, već i aktuelnih geopolitičkih tenzija i promena u okviru svetskog sistema, o kojima je on govorio kao o strukturnoj krizi svetskog sistema, ili kapitalističke svetske privrede, kojom se dovodi u pitanje postojeći svetski sistem uz neizvesnost da li će on biti zamenjen boljim ili lošijim sistemom, ili možda sistemima. Svakako, svet se prema Valerštajnovim navodima nalazi u procesu transformacije ili tranzicije postojećeg sistema čija je jedna od najznačajnijih karakteristika neizvesnost. KLJUČNE REČI: TEORIJA SVETSKOG KAPITALISTIČKOG SISTEMA, DRUŠTVENI RAZVOJ, GEOPOLITIČKE PROMENE 1552099 10.54318/eip.2024.ap.377 2025-01-15T08:48:37.878Z 44 no 46 Aleksandra Praščević Univerzitet u Beogradu Ekonomski fakultet 0000-0003-1637-515X application/pdf 226987 https://phaidrabg.bg.ac.rs/o:35587 no yes 18 70 1552253 11A03 Ekonomske ideje i praksa 54 1 21 2024