o:28931 Branko Ve Poljanski (1898–1947) sr Uvod: Danas gotovo zaboravljen i izvan konteksta istorije umetnosti i književnosti nedovoljno poznat Branko Micić alias Branko Ve Poljanski (Sošice, Jastrebarsko, Hrvatska 22. oktobar 1898 – u blizini Fontenbloa, Francuska 14. januar 1947) bio je aktivista jugoslovenske avangarde, zenitističkog pokreta i protagonist međunarodne umetničke scene prve polovine 20. veka. 1 Bavio se pozorišnom režijom, glumom i kritikom, prozom i poezijom, filmskom i likovnom kritikom, uređivanjem časopisa, grafičkim dizajnom publikacija, ilustracijom i slikarstvom. Verujući u prevratničku moć, potencijale umetnosti da pozitivno utiče na transformaciju savremenog sveta i čoveka, do kraja života je istrajavao na toj avangardnoj ideji, čvrsto uveren u etičku ispravnost i društvenu utilitarnost vlastitog umetničkog dela i akcije, uprkos destruktivnoj ignoranciji ili žestokim osporavanjima u jugoslovenskoj sredini, kao i autsajderskoj poziciji na pariskoj umetničkoj sceni. Međutim, hipersenzibilnost, povremena emocionalna nestabilnost i dramatična životna sudbina obeležile su Poljanskog i uvele ga u mit o tragičnom pesniku i ukletom slikaru, što je zasenilo izuzetnost njegovog umetničkog angažmana i dela. Kao eksponent jugoslovenske avangarde i evropskog modernizma Branko Ve Poljanski ostavio je iza sebe kompleksno, multidisciplinarno, višeznačno i diskurzivno delo. U doba kada je nastajalo, njegovo stvaralaštvo bilo je predmet brojnih kritičkih osvrta, studijskih analiza i vrednosnih sudova, i to sa različitih metodoloških i ideoloških pozicija. Kritički komentari i prikazi, kao i memoarski tekstovi Ljubomira Micića, Dragana Aleksića, Mihaila S. Petrova, Slavka Batušića, Vladimira Skerla, Radeta Drainca, Monija de Bulija, Valdemara Žorža, Gastona Pulena, Robera Gajara i drugih savremenika, predstavljaju prvorazredan izvor kako za izučavanje uloge i pozicije Poljanskog na jugoslovenskoj i pariskoj umetničkoj sceni u međuratnom periodu, tako i za razumevanje fascinantne ličnosti ovog umetnika. Prva teorijski utemeljena istraživanja života i dela Poljanskog usledila su tek nekoliko decenija nakon njegove smrti, ali su to uglavnom bili sporadični i fragmentarni osvrti u kontekstu istorije jugoslovenske avangardne umetnosti i književnosti. U fokusu istraživača bilo je prvenstveno stvaralaštvo i javno delovanje Branka Ve Poljanskog u periodu problemske aktuelnosti zenitizma – prvog izvorno jugoslovenskog avangardnog pokreta (1921–1926), dok su u manjoj meri razmatrane njegove aktivnosti, umetnički projekti i ostvarenja predzenitističke i postzenitističke faze. Premda parcijalan, pionirski uvid u avangardni angažman Poljanskog u kontekstu zenitizma pružio je tekst Miodraga B. Protića Treća decenija – konstruktivno slikarstvo, publikovan u katalogu istoimene izložbe priređene u Muzeju savremene umetnosti u Beogradu 1967. godine. Dragocen prilog u inicijalnom rasvetljavanju umetnikove biografije i stvaralaštva postzenitističke faze predstavlja članak Zorana Markuša Branko Ve Poljanski teoretičar panrealizma (1970), kao i njegov studijski tekst objavljen u okviru kataloga prve posthumne izložbe Poljanskog, priređene 1974. u Opovu (sl. 1). Osim reprodukovanog umetničkog materijala, katalog je sadržao i referentnu foto-dokumentarnu i hemerotečku građu (...) Poljanski, Branko Ve, 1898-1947 1552100 978-86-80245-46-1 91552100 107672073 2023-04-25T12:13:49.869Z 44 no 46 Vesna Kruljac Fakultet primenjenih umetnosti 0000-0003-2863-4382 application/pdf 3884588 https://phaidrabg.bg.ac.rs/o:28931 no yes 1 70 1552257 111A04 Beograd Fakultet primenjenih umetnosti 2023