o:19901 Hemijska i farmakološka karakterizacija odabranih taksona roda Heracleum L. (Apiaceae), autohtonih za jugoistočnu Evropu doktorska disertacija Chemical and pharmacological characterisation of selected taxa of the genus Heracleum L. (APiaceae), autochthonous for Southeastern Europe : doctoral dissertation sr Predmet istraņivanja doktorske disertacije je devet taksona roda Heracleum (Apiaceae): H. sphondylium, H. sibiricum, H. montanum, H. ternatum, H. pyrenaicum subsp. pollinianum, H. pyrenaicum subsp. orsinii i H. verticillatum iz grupe H. sphondylium, i H. orphanidis, svi iz (tipske) sect. Heracleum, kao i H. austriacum subsp. siifolium iz sect. Wendia. Gasnom hromatografijom sa FID i MS detekcijom analiziran je sastav etarskih ulja izolovanih destilacijom vodenom parom iz podzemnih organa, listova, cvasti i plodova. U uljima podzemnih organa dominirali su monoterpeni i/ili fenilpropani (taksoni grupe H. sphondylium), ili (Z)-falkarinol (H. orphanidis i H. austriacum); u uljima plodova alifatiĉni estri oktilacetat (sect. Heracleum) ili oktilheksanoat (H. austriacum), a u uljima listova i cvasti alifatiĉni estri (H. orphanidis) ili seskviterpeni i/ili fenilpropani. S obzirom da je u pojedinim uljima utvrĊeno prisustvo furanokumarina koji mogu delovati fototoksiĉno, definisan je bezbednosni profil ulja, tj. utvrĊen njihov maksimalni dozvoljeni dnevni unos. U dihlormetanskim ekstraktima podzemnih organa i plodova svih taksona identifikovano je ukupno 12 furanokumarina (LC-MS metodom pomoću standardnih supstanci ili na osnovu UV, MS, 1H i ROESY NMR spektara), od kojih su dominantni bili pimpinelin, bergapten, biakangelikol, heraklenin i/ili imperatorin. Hemosistematski znaĉaj komponenti etarskih ulja (u sluĉaju podzemnih organa i plodova i komponenti njihovih headspace frakcija) i furanokumarina utvrĊen je multivarijantnom statistiĉkom analizom (PCA, nMDS i UPGMA). U uljastim supernatantima dihlormetanskih ekstrakata plodova gasnom hromatografijom (GC-FID i GC-MS) analizirane su masne kiseline (dominantna je bila petroselinska), steroli (najzastupljeniji je bio β-sitosterol) i triterpeni. Antimikrobna aktivnost etarskih ulja pokazana je mikrodilucionom metodom na po osam sojeva bakterija i mikromiceta (u nekim sluĉajevima MIK su bile niņe ili bliske 0,1 mg/mL); selektivna citotoksiĉnost MTT testom na tumorske HeLa, LS174 i A549 ćelije (u nekim sluĉajevima IC50 su bile niņe ili bliske 30 μg/mL; ulja uglavnom nisu inhibirala rast normalnih MRC-5 ćelija)... Farmacija - Farmakognozija / Pharmacy- Pharmacognosy odbrane: 19.03.2019. taksoni roda Heracleum, etarska ulja, furanokumarini, masne kiseline i nesaponifikovane supstance, GC-FID i GC-MS, LC-MS, multivarijantna statistiĉka analiza, antimikrobna aktivnost, citotoksiĉna aktivnost, anti-DPPH potencijal Heracleum taxa, essential oils, furanocoumarins, fatty acids and unsaponifiable compounds, GC-FID and GC-MS, LC-MS, multivariate statistics, antimicrobial activity, cytotoxic activity, anti-DPPH potential 543.2/9:[582.794.1:616-092.9(043.3) 582.794.1(430:497.1)(043.3) yes 2048355682 91552101 6810 91552100 2048355682 2019-07-17T09:29:22.053Z 45 no 46 mentor Ljuboš, 1985- 16820839 Ušјak 2019 63 mentor Silvana, 1968- 12769639 Petrović 2019 63 član komisije Milica, 1972-16826983 Drobac 2019 63 član komisije Marina, 1970- 16830823 Soković 2019 63 član komisije Tatjana, 1969-16834407 Stanojković 2019 63 član komisije Marjan, 1961-13812839 Niketić 2019 279 listova 9589729 http://phaidrabg.bg.ac.rs/o:19901 no yes 3 2019-07-17T09:29:22.320Z 70 11 1067094 1067102 taksoni roda Heracleum, etarska ulja, furanokumarini, masne kiseline i nesaponifikovane supstance, GC-FID i GC-MS, LC-MS, multivarijantna statistiĉka analiza, antimikrobna aktivnost, citotoksiĉna aktivnost, anti-DPPH potencijal Heracleum taxa, essential oils, furanocoumarins, fatty acids and unsaponifiable compounds, GC-FID and GC-MS, LC-MS, multivariate statistics, antimicrobial activity, cytotoxic activity, anti-DPPH potential 543.2/9:[582.794.1:616-092.9(043.3) 582.794.1(430:497.1)(043.3) 1738 11A13 2019